Techniki konsultacji

 
 
 ikon_3d.png
 ikon_w plenerowy.png

 

 

Punkt konsultacyjny (punkt kontaktowy, pawilon konsultacyjny)

Typ narzędzia: interaktywne

Punkt konsultacyjny to wielofunkcyjne technika konsultacyjna, które pozwala na dotarcie do stosunkowo dużej liczby mieszkańców/ użytkowników terenu / interesariuszy. To miejsce, w którym mieszkańcy mogą zapoznać się z materiałem informacyjnym czy samym projektem planu/studium oraz wyrazić swoje opinie czy przedstawić pomysły i propozycje rozwiązań. Punkt konsultacyjny może przyjąć formę stacjonarną lub mobilną, punkt może mieścić się w urzędzie miasta czy innym publicznym budynku, ale najlepiej, aby znajdował się w przestrzeni objętej planem – w miejscu ogólnodostępnym, np. służącym mieszkańcom do wypoczynku (deptak, plac, park). Może występować pod postacią namiotu, kramu, drewnianej konstrukcji, a w wersji samochodowej – minivana lub kampera. Taki tymczasowo funkcjonujący w przestrzeni miejskiej pawilon konsultacyjny można stosować zarówno na etapie zbierania wniosków do planu/studium, jak i w czasie wyłożenia projektu do publicznego wglądu.

Dzięki punktowi konsultacyjnemu powstaje fizyczna przestrzeń, w której dochodzi do wymiany opinii, konfrontacji pomysłów, ścierania ze sobą różnych, często opozycyjnych, perspektyw – tę sposobność interakcji między mieszkańcami należy zaliczyć do jednej z mocnych stron tej technik. Punkt pełni ważną funkcję informacyjno-prezentacyjną i tym samym ułatwia mieszkańcom zrozumienie procesów planistycznych i konsultacyjnych, pozwala na zapoznanie z założeniami samego planu miejscowego/studium czy wniosków płynących z przeprowadzonych już konsultacji (zdjęcia i rysunki np. zamieszczone  w formie wystawy, broszury informacyjnej, makieta na stole itp.). Obecność ekspertów (w tym planistów/projektantów), służących pomocą i wyjaśnieniem, dodatkowo zwiększa skuteczność tej techniki. W punkcie mieszkańcy mogą podzielić się opiniami, pomysłami i uwagami podczas luźnej dyskusji, ale także za pomocą przygotowanych formularzy (ankiet), tablicy/ściany opinii itp. Punkt/pawilon pozwala zatem na wprowadzenie dodatkowych narzędzi konsultacji, takich jak badanie ankietowe, wywiad indywidualny, spotkanie otwarte.

Warto pamiętać:

Godziny funkcjonowania punktu konsultacyjnego powinny uwzględniać rytm życia mieszkańców . Warto, aby punkt był dostępny w różnych dniach tygodnia (w tym np. w dzień targowy czy w weekendy), o różnych godzinach (w tym popołudniowych). Kluczowy jest też dobór lokalizacji – miejsce uczęszczane, gdzie istnieją naturalne przepływy komunikacyjne. Dobrym rozwiązaniem może okazać się realizacji punktu podczas większych wydarzeń ogólnomiejskich czy też zaproponowanie podczas punktu niewielkich wydarzeń/elementów towarzyszących w atrakcyjnej formie (np. poczęstunek lemoniadą, gra terenowa, quiz, ruchoma makieta terenu itp.). Istotny element wyposażenia punktu lub jego najbliższego otoczenia to ławka, siedzisko itp., na którym uczestnicy konsultacji mogą usiąść i spokojnie zapoznać się z otrzymanymi materiałami. Ważne jest także, aby punkt konsultacyjny wyróżniał się i już samym wyglądem wzbudzał zainteresowanie przechodniów. Dyżurować w punkcie może pracownik urzędu, doświadczony moderator, urbanista/architekt, ważne jest, aby podczas dyżuru obecny był także wykonawca dokumentu planistycznego.

Przykłady zastosowania:

  • W pierwszej edycji projektu „Szkoła świadomego planowania przestrzennego” punkt konsultacyjny zrealizowało 6 gmin. Przykładowo, w Przemyślu konsultacje dotyczyły miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla obszaru nowego cmentarza komunalnego. Terenowy punkt konsultacyjny działał przez dwa tygodnie (sierpień/wrzesień) przez sześć godzin dziennie i zlokalizowany był na Rynku Starego Miasta w pobliżu Urzędu Miasta. Co ważne, organizatorzy mieli przygotowany scenariusz awaryjny, z którego skorzystali – z powodu złych warunków atmosferycznych (silne opady deszczu) punkt na dwa dni został przeniesiony do hallu budynku Urzędu Miasta. Punkt wyposażony był w materiały informacyjne, które budziły zainteresowanie przechodniów, w tym plansze z dwoma wariantami planu miejscowego i przykładowymi zdjęciami cmentarzy o założeniu parkowym (tzw. inspiracje), tablicę z opisem obecnego wyglądu terenu, a także w formularze opinii i słodki poczęstunek dla uczestników. Mieszkańcy mogli zapoznać się z prezentowanymi materiałami, uzyskać dodatkowe informacje od osób obsługujących punkt oraz opowiedzieć za preferowanym wariantem i wyrazić swoją opinię odnośnie koncepcji. Punkt odwiedziło 589 osób, a 282 wyraziły swoje opinie pisemne, wypełniając ankietę. Z kolei w Gryfowie Śląskim. Punkt konsultacyjny odbywał się trzykrotnie, w tym raz podczas Historycznych Polsko-Niemieckich Spotkań Na Pograniczu Kultur 775 Lat Gryfowa Śląskiego Kwisonalia – popularnego, cyklicznego, lokalnego wydarzenia. Organizacja punktu przy okazji tego wydarzenia była celowa – korzystając z zainteresowania budzonego przez miejskie wydarzenia chciano dotrzeć do większej grupy interesariuszy i włączyć ich w konsultacje. W punkcie mieszkańcy mogli zapoznać się z projektami planów (na dużych formatach) oraz uzyskać informacje na ten temat, jak również wypełnić krótką ankietę/formularz opinii. Dodatkowo, aby punkt konsultacyjny wyróżniał się wizualnie, osoby pełniące dyżur założyły średniowieczne stroje, co wpłynęło na zainteresowanie mieszkańców – przyciągnęło ich do stanowiska.
  • Terenowy punkt konsultacyjny wykorzystano także podczas konsultacji dotyczących rewaloryzacji parku im. Marii Skłodowskiej-Curie przy ul. Wawelskiej w Warszawie (realizowanych przez Centrum Doradztwa Strategicznego z udziałem grupy architektonicznej Winkle). Punkt odbył się dwukrotnie – w dzień roboczy oraz w niedzielę i funkcjonował w postaci namiotu wyposażonego w materiały dotyczące procesu konsultacji (ulotki, plakaty, mapę parku) oraz flipchart-ścianę opinii, na zapisywano głosy i pomysły uczestników. Dyżurom towarzyszyły dodatkowe atrakcje: na terenie parku pojawiło się kilka plansz z wystawy „Maria Skłodowska-Curie i kwiaty” udostępnionych przez Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie Polskiego Towarzystwa Chemicznego. Przygotowano też mapki z zagadkami dotyczącymi Marii Skłodowskiej-Curie, a odpowiedzi-ciekawostki można było odnaleźć na asfaltowych ścieżkach (wypisane kolorową kredą), podążając według wyznaczonej na mapce trasy. Uczestników zachęcano także do częstowania się cukierkami, a na najmłodszych – zestawami puzzli podarowanymi przez Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie PTC. Więcej o tych konsultacjach:
    http://konsultacje.um.warszawa.pl/sites/konsultacje.um.warszawa.pl/files/raport_z_konsultacji_piekniejszy_park_msc_ostat_13.09.2018.pdf


Mapa interaktywna (geoankieta)

Typ narzędzia: internetowe, interaktywne

Narzędzie on-line działające w oparciu o technologię GIS pozwalające na wizualizację danych przestrzennych – obszaru poddanego planowi/studium. Za pomocą specjalnie przygotowanej ankiety mieszkańcy mogą nanosić informacje oraz wysuwać propozycje zmian funkcjonalno-przestrzennych bezpośrednio na mapie, a także komentować zaproponowane rozwiązania przestrzenne. Narzędzie może być wykorzystane zarówno na etapie składania wniosków do planu/studium oraz na etapie wyłożenia dokumentu do publicznego wglądu.

Jest to narzędzie wygodne dla użytkownika, pozwala na zachowanie anonimowości i uniknięcie konfrontacji, a jego forma zachęca do zabrania głosu osoby, które preferują udzielanie się w dyskusji za pośrednictwem nowoczesnych technologii. Ponadto za pomocą popularnych portali internetowych czy mediów społecznościowych w łatwy sposób można promować narzędzie i zachęcać do wzięcia udziału w badaniu.

Geoankieta pozwala na uzyskanie różnego typu informacji dotyczących przestrzeni np. sposobów użytkowania, przyzwyczajeń mieszkańców, pomysłów na zmianę, potrzeb, „hierarchii wartości”: co jest ważne – a co nieistotne w kontekście korzystania z danej przestrzeni. Narzędzie może też pozwolić na prezentację głównych założeń i wariantów opracowanego już planu/studium w formie wizualnej, uzupełnionej o element tekstowy oraz możliwość zostawienia komentarza na temat zaproponowanych rozwiązań.

Warto pamiętać:

Decydując się na wykorzystanie tego narzędzia, należy zadbać o jego intuicyjność i przyjazność dla użytkownika (m.in. zwięzły komunikat zachęcający do wypełnienia ankiety oraz przedstawiający cel badania, klarowna instrukcja wypełniania ankiety, czytelne wizualizacje itp.). Technika warto stosować zwłaszcza w konsultacjach miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.

Przykłady zastosowania:

  • W ramach poprzedniej edycji „Szkoły świadomego planowania przestrzennego” z mapy interaktywnej skorzystało 5 gmin (w oparciu o Geoportal). Użytkownicy narzędzia w każdym przypadku mieli możliwość zlokalizowania i zgłoszenia uwagi do konkretnej działki, a w przypadku niektórych gmin – także zapoznania się z wstępnymi propozycjami dokumentu planistycznego.
  •  Geoankieta została wykorzystana podczas konsultacji towarzyszących opracowaniu mpzp dla rejonu Placu Zawiszy w Warszawie. Za pomocą narzędzia zebrano m.in. preferencje mieszkańców w zakresie utrzymania/zmian funkcji dla określonych części terenu. Więcej o wynikach geoankiety i całym procesie konsultacji:
     http://konsultacje.um.warszawa.pl/sites/konsultacje.um.warszawa.pl/files/raport_konsultacje_plac_zawiszy_20190205_1.pdf
  • Geoankietę wykorzystano także podczas konsultacji społecznych planu zagospodarowania przestrzennej dla północnej części miasta Szubina. Mieszkańców pytano m.in. funkcje, które powinien pełnić teren oraz o stopień intensywności zabudowy terenu. Wyniki ankiety udostępniono w formie raportu z wizualizacjami na stronie internetowej miasta: http://szubin.pl/raport.html
  • Ankietę on-line zawierającą trójwymiarową interaktywną mapę wykorzystano do konsultacji społecznych w Gdyni w kontekście rewitalizacji dzielnicy Witomino-Radiostacja. Miała ona na celu zdiagnozowanie problemów i potrzeb przestrzennych mieszkańców i użytkowników obszaru planowanego do objęcia procesami rewitalizacji. Więcej na temat narzędzia: https://www.gdynia.pl/storage/__old/gdynia.pl/g2/2016_10/113314_fileot.pdf

 


Cykl artykułów w prasie lokalnej oraz stronie internetowej urzędu miasta/gminy

Typ narzędzia: internetowe*

Cykliczna informacja z postępów procesu planowania zachęcająca mieszkańców do włączania się w proces wspólnego decydowania o przestrzeni poprzez kierowanie pytań do mieszkańców, wraz ze wskazaniem formy i czasu udzielania odpowiedzi. Ta metoda konsultacji powinna zachęcać mieszkańców do aktywności tj. do przyjścia na spotkanie, wzięcia udziału w ankiecie, zgłoszenia uwag w formie pisemnej itp. Strona internetowa – zwiększanie oddziaływania i grupy odbiorców poprzez komunikaty podpięte pod media społecznościowe.

Jest to prosta i niskokosztowa technika konsultacji, której minusem jest fakt, iż dociera do stosunkowo ograniczonej liczby odbiorców.

Warto pamiętać:

Ponieważ informacja prezentowana jest wśród innych treści – należy zadbać o to, by wizualnie wyróżniała się na ich tle.

Należy także zwrócić uwagę, by komunikat kierowany do mieszkańców formułować w sposób zrozumiały, a terminy specjalistyczne i styl urzędowy ograniczyć do minimum.


Warsztaty przyszłościowe

Typ narzędzia: interaktywne

Warsztaty grupowe mające na celu wypracowanie wspólnej, możliwie akceptowalnej, wizji obszaru, który ma zostać poddany procesowi planowania przestrzennego. Uczestnikami warsztatów mogą być zarówno reprezentanci środowiska przedsiębiorców, lokalni liderzy społeczni, członkowie organizacji pozarządowych, przedstawiciele grup mieszkańców, jak i przedstawiciele samorządu lokalnego.

Temat warsztatów powinien być jednocześnie precyzyjnie określony, ale i szeroki, aby stymulował kreatywną dyskusję oraz umożliwiał podzielenie się uczestników na kilka grup roboczych (zajmujących się wybranymi aspektami tematu). Wyróżnia się cztery główne fazy warsztatów przyszłościowych:

  1. fazę przygotowawczą – etap wprowadzający: grupa zapoznaje się ze sobą oraz z tematem dyskusji;
  2. fazę krytyki – w której uczestnicy skupiają się na negatywnych aspektach omawianego zagadnienia: słabych stronach, problemach, błędach, które dostrzegają na danym terenie
    i które wymagają poprawienia;
  3. fazę utopii – podczas tego etapu uczestnicy tworzą idealną wizję, która rozwiązałaby wszystkie zasygnalizowane wcześniej problemy. Ważne jest, żeby nic nie ograniczało wyobraźni i kreatywności uczestników warsztatu;
  4. fazę realizacji – ten etap ma na celu przekształcenie wizji wcześniej stworzonych przez uczestników warsztatu w propozycje konkretnych działań. Planowanie możliwych rozwiązań powinno uwzględniać dostępne zasoby oraz potrzebne/wymagane kompetencje do realizacji poszczególnych działań.

Warto pamiętać:

W przypadku warsztatów przyszłościowych, podobnie jak innych metod pracy w grupie, ważnym czynnikiem sukcesu konsultacji jest sprawny proces pracy – a co się z tym wiąże: liczba uczestników spotkania. Zaleca się zatem, aby liczba osób biorących udział w warsztatach przyszłościowych mieściła się w granicach 20-30 osób.Ponadto, w przypadku obszernego dokumentu (studium) rekomenduje się wydzielenie kilku priorytetowych kwestii do dyskusji czy też wybranie grupy interesariuszy, do których należy dedykować warsztaty. Warto także zadbać o informację zwrotną dla uczestników – krótki materiał podsumowujący warsztaty udostępniony, np. na stronie internetowej gminy.

Przykład zastosowania:

  • W ramach pierwszej edycji „Szkoły świadomego planowania przestrzennego” warsztaty przyszłościowe przeprowadziło 5 gmin. W przypadku Szczucin warsztaty zaplanowano i zrealizowano na początku procesu konsultacyjnego, co miało pozwolić na wspólną pracę i konfrontacje stanowisk różnych grup oraz zebranie wstępnych oczekiwań mieszkańców. Technika służyła zebraniu uwag i wniosków mieszkańców odnośnie kluczowych kwestii dotyczących zmian w studium. Warsztaty zorganizowano w dwóch miejscowościach na terenie gminy, które są w największym stopniu objęte zmianami. Podczas warsztatów zbierano konkretne informacje na temat wskaźników urbanistycznych czy pomysłów związanych z określoną przestrzenią. Elementami, które przyczyniły się do sukcesu techniki były także: zaangażowanie zewnętrznego moderatora, który sprawnie i profesjonalnie przeprowadził  warsztaty oraz szeroka akcja informacyjna przy wykorzystaniu plakatów, lokalnej prasy i zaproszeń indywidualnych.  Z kolei w Ustrzykach Dolnych zdecydowano się na inny model wykorzystania tej techniki. Warsztaty przyszłościowe ukierunkowano na kluczowe kwestie związane z rozwojem turystyki w gminie i dedykowano przedstawicielom z branży turystycznej. Taki podział pozwolił na rzeczową dyskusję w ramach określonej tematyki oraz na zebranie szczegółowych wniosków do studium.
  • Z metody warsztatów przyszłościowych skorzystano, aby poznać w 2011 r. wizję gminy Mora (Szwecja) – oczami seniorów. W ten sposób zdiagnozowano potrzeby i oczekiwania tej grupy mieszkańców oraz zebrano pomysły i propozycje rozwiązań – także związane ze sferą funkcjonalno-przestrzenną. Szczegółowy opis przebiegu warsztatów:http://partycypacjaobywatelska.pl/wp-content/uploads/2015/09/Partycypacja_seniorow_Mora.pdf

Opis techniki w oparciu o definicję opracowaną w ramach projektu „Wzmacnianie mechanizmu partycypacji w m.st. Warszawy” współfinansowanego przez Norwegię w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz ze środków budżetu Państwa, realizowanego przez Centrum Komunikacji Społecznej Urzędu m.st. Warszawy.


Spacer badawczy

Typ narzędzia: interaktywne

Spacer badawczy to przede wszystkim jakościowa technika badawcza łącząca wywiad indywidualny z badaniami etnograficznymi, którą z powodzeniem można stosować jako jedną z metod konsultacji społecznych. Spacer odbywa się po wybranym wcześniej terenie np. ulicy, dzielnicy, a jego uczestnikami są zazwyczaj osoby związane z przestrzenią (mieszkańcy, użytkownicy, interesariusze). Badanym towarzyszy badacz (osoba prowadząca spacer), który prowadzi rozmowę według opracowanego wcześniej scenariusza oraz na bieżąco rejestruje spostrzeżenia wyrażone wprost przez uczestników, a także własne uwagi i komentarze.

Uczestnicy dzielą się opiniami na temat funkcjonalności i atrakcyjności przestrzeni, odwołując się do wiedzy i indywidualnych doświadczeń, a także  zgłaszają postulaty i propozycje konkretnych zmian czy rozwiązań Spacer badawczy może mieć na celu poznanie ogólnej opinii odnośnie danego terenu, ale może być również ukierunkowany na zbadanie potrzeb w konkretnym zakresie, np. przystosowania przestrzeni dla konkretnych grup mieszkańców czy kwestii oświetlenia i bezpieczeństwa. Spacer badawczy, czerpiąc z osobistego doświadczenia jednostki, pozwala zatem na pogłębione zdiagnozowanie potrzeb i problemów związanych z daną przestrzenią. 

W klasycznej wersji spaceru badawczego bierze udział tylko jeden uczestnik, oraz jeden badacz-moderator. Metodę tę można modyfikować, poszerzając zarówno grupę uczestników, jak i moderatorów. Spacer grupowy może z kolei, w zależności od celu konsultacji, przyjąć różne warianty, np. spaceru eksperckiego (wizji lokalnej/ wizji terenu) czy spaceru architektonicznego.
W wariancie spaceru architektonicznego we wspólnym zwiedzaniu przestrzeni bierze udział liczna i zróżnicowana grupa uczestników: urzędnicy, projektanci, wykonawcy-konsultanci, mieszkańcy. Uczestnicy mają poczuć się podczas spaceru jak turyści i poszerzyć swoją wiedzę na temat terenu. W związku z tym istotną rolę odgrywa przewodnik – który w interesujący sposób przybliża historię i dawne funkcje poszczególnych miejsc, odkrywa przestrzeń na nowo dla jej użytkowników. 

Spacer badawczy może także przyjąć formę „wizji lokalnej” – eksperckiego spaceru terenowego po obszarze, który ma zostać poddany procesowi planowania przestrzennego. Wówczas uczestniczy w nim niewielka grupa osób (ok. 5-8 osób): przedstawicieli samorządu i lokalnych środowisk w towarzystwie ekspertów – planistów oraz konsultantów. Celem takiego spaceru jest zidentyfikowanie najważniejszych potrzeb, oczekiwań oraz planów związanych z wybraną przestrzenią, poznanie funkcji i statusu miejsca w świadomości zbiorowej mieszkańców, wreszcie – wspólna ocena stanu terenu (określenie potencjałów oraz obszarów wymagających interwencji).

 Warto pamiętać:

Technika sprawdza się lepiej przy mniejszych powierzchniowo terenach (kiedy wytyczona trasa spaceru nie jest zbyt długa, a poszczególne przystanki są w obrębie pieszego dojścia) oraz w okresie wiosenno-letnim, kiedy warunki atmosferyczne są bardziej sprzyjające aktywnościom na powietrzu. Należy pamiętać o przejściu trasy spaceru przed realizacją techniki, aby sprawdzić ile faktycznie zajmuje przejście całej trasy, zweryfikować lokalizację przystanków czy sprawdzić dostęp do toalet. Organizatorzy powinni być przygotowani, że spacer może się wydłużyć ze względu na zaangażowaniu uczestników w dyskusję – warto wówczas zapewnić miejsce, gdzie można usiąść i kontynuować rozmowę;

Przykłady zastosowania:

  • W ramach poprzedniej edycji projektu „Szkoła świadomego planowania przestrzennego partnerska współpraca samorządu, projektantów i środowisk społecznych w procesach planistycznych” grupowy spacer badawczy zrealizowały m.in. Głogówek i Liszki. W Głogówku tę technikę zastosowano w ramach konsultacji mpzp dla centrum miasta w celu zdiagnozowania problemów, słabych stron centrum oraz uzyskania wskazań co do konkretnych oczekiwań np. przystosowania przestrzeni dla określonych potrzeb. Zaangażowano nie tylko mieszkańców, lecz także przedstawicieli sektora społecznego i właścicieli kamienic. Podczas spaceru udało się m.in. precyzyjnie wyznaczyć miejsca wprowadzenia ruchu pieszo–rowerowego do parku miejskiego (dodatkowe bramy otwierające park), wskazać konkretne, niezabudowane przestrzenie miejskie do aranżacji zielenią urządzoną, uzgodnić wytyczne dotyczące stolarki okiennej, elewacji, wysokości minimalnych i maksymalnych dla budynków, jakie zostaną zapisane w projekcie planu miejscowego. Z kolei w Liszkach spacer odbył się nad Zalewem na Piaskach w ramach konsultacji dotyczących sporządzania planów zagospodarowania przestrzennego dla Budzynia i Cholerzyna. Uczestnicy dyskutowali o możliwościach zagospodarowania zalewu i terenu wokół niego. Więcej o spacerze w Liszkach i zgłoszonych pomysłach uczestników: https://www.liszki.pl/pro_liszki/zasoby/files/planowanie/ankieta/raport-po-spacerze-badawczym.pdf
  • Metodą spaceru badawczego posłużono się podczas konsultacji społecznych dotyczących oświetlenia podwórek na Woli w 2010 r. (Warszawa, konsultacje „Więcej Światła!”). Przeprowadzono ok. 80 spacerów z mieszkańcami dzielnicy, podczas których uczestnicy wskazywalimiejsca, które ich zdaniem wymagały oświetlenia oraz dzielili się swoimi spostrzeżeniami i pomysłami na poprawę bezpieczeństwa na podwórku. Więcej: http://konsultacje.um.warszawa.pl/sites/konsultacje.um.warszawa.pl/files/RAPORT_WIECEJ_SWIATLA_websize.pdf.pdf

 


Badanie ankietowe – sondaż uliczny

Typ narzędzia: interaktywne

Badanie ankietowe prowadzone za pomocą wywiadu kwestionariuszowego (Paper and Pencil Interview – PAPI)  to klasyczna metoda stosowana w badaniach ilościowych. Krótka rozmowa między respondentem a badaczem odbywa się w oparciu o opracowany wcześniej kwestionariusz. Metoda umożliwia bezpośredni kontakt respondenta z ankieterem, co pozwala na uzyskanie stosunkowo dokładnych informacji. Dzięki technice możliwe jest zebranie, w krótkim czasie i w dużej skali, wstępnych oczekiwań użytkowników przestrzeni, np. poznanie stosunku badanych do przestrzeni, identyfikacja głównych zjawisk, trendów, zarys kierunków zagospodarowania, itp. Badanie może być realizowane także w formie wyłożenia ankiety w wybranych ogólnodostępnych miejscach czy w formie audytoryjnej.

Warto pamiętać:

Planując technikę należy pamiętać, aby starannie dobrać miejsce  przeprowadzania badań (punkty centralne, z których korzysta wiele osób/ użytkowników przestrzeni objętej konsultacjami), a także termin jej realizacji (warunki pogodowe mogą okazać się utrudnieniem, dlatego w niektórych przypadkach bezpieczniejsze będzie przeprowadzenie sondażu w sezonie wiosenno-letnim). Warto także zadbać o drobne, ale istotne, kwestie organizacyjne, m.in. zawiadomienie Straży Miejskiej o przeprowadzanych badaniach, wyposażenie ankieterów w listy polecające od prezydenta/burmistrza/wójta i materiały informacyjne dla dociekliwych.

Przykłady zastosowania:

Technika została wykorzystana w Przemyślu podczas konsultacji mpzp prowadzonych w ramach pierwszej edycji projektu „Szkoła świadomego planowania przestrzennego”. Mieszkańców Przemyśla pytano o potrzebę utworzenia nowego cmentarza na terenie gminy oraz o jego preferowane zagospodarowanie i sposoby oddzielenia od terenów otaczających (strefy buforowe cmentarza). W kwestionariuszu ujęto kluczowe kwestie, a jednocześnie zadbano o przystępny język (zrozumiałe określenie zagadnień przestrzennych, stosowne sformułowanie pytań o kwestie trudne, drażliwe jak np.  spopielarnia zwłok). W rezultacie za pomocą tej techniki zebrano opinie od 400 osób. Wyniki sondażu uznano za kluczowy materiał dla dalszych prac planistycznych i konsultacyjnych (m.in. do dalszej dyskusji dotyczącej zagospodarowania cmentarza i rozmieszczenia poszczególnych funkcji w terenie objętym planem). Na podstawie zebranych opinii opracowano warianty planu, które wykorzystano w kolejnych technikach konsultacyjnych. Więcej o konsultacjach w Przemyślu: https://przemysl.pl/46776/szkola-swiadomego-planowania-przestrzennego.html

Wyniki sondażu dostępne w formie slajdów: https://przemysl.pl/download//62823/rysunek1.jpeg; https://przemysl.pl/download//62824/rysunek2.jpeg; https://przemysl.pl/download//62825/rysunek3.jpeg


Badanie ankietowe – badania CAWI (ankieta on-line)

Typ narzędzia: internetowe

Badanie ankietowe w oparciu o ankietę on-line to jedna z technik badań ilościowych, którą można stosować w procesach konsultacji społecznych. Badanie można przeprowadzić przy pomocy różnych narzędzi – darmowych formularzy, które posiadają jednak pewne ograniczenia lub przy wykorzystaniu specjalnych płatnych platform/systemów ankietowych. Dzięki ankiecie internetowej możliwe jest zebranie, w krótkim czasie i w dużej skali, wstępnych oczekiwań użytkowników przestrzeni np. poznanie stosunku badanych do przestrzeni, identyfikacja głównych zjawisk, trendów, zarys kierunków zagospodarowania, itp.

Badanie przeprowadzone z wykorzystaniem techniki CAWI (Computer Assisted Web Interview) ma szereg zalet, a główną z nich jest wygoda i komfort respondentów, którzy mogą wypełnić ankietę w dogodnym dla siebie miejscu momencie (pod warunkiem dostępu do Internetu). Istotnym udogodnieniem jest automatyzacja narzędzia: odpowiedzi badanych są automatycznie kodowane, dane są następnie zapisywane w bazie danych. Dzięki temu stosunkowo łatwo i szybko można uzyskać wyniki badania. Ponadto ankietę można promować przy wykorzystaniu popularnych portali internetowych czy mediów społecznościowych, co pozwala poszerzać krąg uczestników badania. 

Warto pamiętać: 

Decydując się na badanie ankietowe CAWI należy rozważyć, czy nie będzie się ono dublować z inną techniką ankietową i czy faktycznie może być efektywne. Należy również zadbać o dostępność ankiety (link umieszczony w widocznym miejscu na stronie, bezpośrednie przekierowanie itp.) oraz jej czytelność pod względem graficznym (przejrzysty układ, intuicyjne przejścia) oraz językowym (zrozumiały język, krótkie pytania). Dobrym rozwiązaniem jest także zamieszczanie grafik, np. propozycji planu/ poszczególnych rozwiązań/wariantów, dzięki czemu mieszkańcy mogą łatwiej odnieść się do koncepcji i wyrazić opinię.

Przykłady zastosowania:

  • W pierwszejedycji projektu „Szkoła świadomego planowania przestrzennego” blisko połowa gmin zdecydowała się na właśnie tę technikę. Niektóre gminy zastosowały ankietę on-line na początkowym etapie działań planistycznych, inne – gdy gotowe były punktowe propozycje rozwiązań. Przykładowo, w Gryfowie Śląskim badanie CAWI przeprowadzono na początku I etapu konsultacji, kiedy zbierano wstępne pomysły i oczekiwania mieszkańców, jednak postarano się, aby pytania były dość konkretne i skupiały się na kluczowych dla danych terenów kwestiach. Formularz ankiety podzielono na sekcje pytań według obszarów objętych planami wraz z zamieszczeniem mapki każdego terenu z zaznaczonymi granicami opracowania. W ten sposób ukierunkowano uwagę respondentów na najważniejsze sprawy dając jednocześnie swobodę wypowiedzi w tej kwestii – nie była to akceptacja konkretnego rozwiązania, ale też nie były to zbyt ogólne pytania, które ciężko uwzględnić w koncepcji planu. W proces promowania techniki zaangażowały się lokalne stowarzyszenia, co pozytywnie wpłynęło na zwrot ankiet.

 

Wywiad indywidualny

Typ narzędzia: interaktywne

Wywiad indywidualny jest jedną z podstawowych metod badań jakościowych. Przybiera formę rozmowy według częściowo ustrukturyzowanego scenariusza/wytycznych i umożliwia dotarcie do informacji, poszerzając wiedzę związaną z badanym tematem, pogłębiając spostrzeżenia i intuicje pozyskane drogą badań ilościowych. Dzięki tej metodzie możliwe jest poznanie indywidualnych opinii związanych z potrzebami/oczekiwaniami związanymi z przestrzenią planowaną do objęcia planem miejscowym czy studium.

Technika może mieć szczególne znaczenie przy tematach budzących kontrowersje, ale sprawdza się także w sytuacji, kiedy dostęp do respondentów/zebranie grupy w określonym czasie w jednym miejscu jest niemożliwy.

Warto pamiętać:

Warto wcześniej przygotować rozmówcę pod kątem tematyki konsultowanego dokumentu, np. przy pomocy opracowanej w tym celu broszury informacyjnej przekazanej z odpowiednim wyprzedzeniem przed wywiadem. Szczególnie wartościowe pod kątem informacji do dokumentu planistycznego mogą okazać się wywiady przeprowadzone ze specjalistami w danym temacie czy z reprezentantami grup mieszkańców, którzy znają szerszy kontekst potrzeb społecznych.

Przykłady zastosowania:

  • Technika została wykorzystana w Chełmku podczas konsultacji towarzyszących opracowaniu miejscowego planu zagospodarowania (w ramach pierwszej edycji projektu „Szkoła świadomego planowania przestrzennego). Technikę zastosowano w celu poznania opinii przedsiębiorców odnośnie funkcjonowania, zagospodarowania i przyszłości MSAG. Podczas rozmów pytano m.in. o ewentualną rozbudowę strefy, model funkcjonowania MSAG obecny układ komunikacyjny i estetykę otoczenia. W ten sposób udało się uzyskać nie tylko preferencje odnośnie rozwoju MSAG i wskazania w zakresie zapisów w mpzp  (np. na temat zieleni jako stref buforowych, charakteru MSAG, ograniczeń pewnych typów działalności czy wprowadzania funkcji mieszkaniowej jako uzupełniającej), ale też poznać dodatkowe uwagi odnośnie funkcjonowania samej strefy, cenne z perspektywy urzędu. Metoda pozwoliła na zdiagnozowanie konfliktu pomiędzy interesami poszczególnych przedsiębiorców, ale również na linii przedsiębiorcy-mieszkańcy, w zakresie rozbudowy strefy aktywności gospodarczej, dzięki czemu możliwe było odpowiednie zarządzanie konfliktem na dalszym etapie procesu planistycznego i konsultacyjnego.


Warsztat wydobywczy – deliberative mapping

Typ narzędzia: interaktywne

Rodzaj grupowej pracy warsztatowej, której celem jest  zbadanie preferencji mieszkańców oraz zebranie propozycji możliwych rozwiązań projektowych. W spotkaniu uczestniczą zarówno mieszkańcy reprezentujący różne środowiska związane z terenem, dla którego ma być wykonany plan miejscowy/studium, jak i eksperci (planiści/projektanci, przedstawiciele administracji).

Uczestnicy pracują podzieleni na panele tematyczne – w każdym wspólnie dyskutuje nad określoną kwestią, a wyniki tej pracy prezentuje się na forum, wszystkim uczestnikom. Co istotne, to mieszkańcy ustalają hierarchię omawianych kwestii i prezentują własne opinie na ich temat – nie są ograniczani przez ekspertów, na równi z nimi formułują pomysły i propozycje zmian. Zgłaszane przez mieszkańców opinie i propozycje mogą być potraktowane jako wytyczne przy ostatecznym przygotowaniu planu/studium.

Formuła zastosowana w tej metodzie ma ułatwić zrozumienie perspektyw każdej ze stron (mieszkańców i ekspertów/ przedstawicieli administracji) i doprowadzić do uwzględnienia ich w procesie decyzyjnym. Metoda ta ze względu, że zakłada obecność decydentów w pracach warsztatowych jest przydatna zwłaszcza w obliczu złożonych i społecznie drażliwych tematów i decyzji.

Warto pamiętać:

Przydatne okaże się przygotowanie materiałów ułatwiających dyskusję m.in. wielkoformatowych map przedstawiających uwarunkowania terenu, obecną sytuacje, możliwe zmiany. Ciekawym pomysłem może być także połączenie warsztatu ze spacerem badawczym – wyjście w teren i pokazanie obszaru objętego planowaniem zapewni uczestnikom punkt odniesienia podczas późniejszej dyskusji (krótki spacer może odbyć się w dniu warsztatu – bezpośrednio przed lub jako oddzielna technika – odpowiednio wcześniej, np. tydzień, dwa tygodnie przed warsztatem). Dobrym rozwiązaniem jest również przygotowanie materiałów informacyjnych na  dokumentu planistycznego i konsultowanych zmian i przekazanie ich wcześniej uczestnikom – razem z zaproszeniami na warsztaty. Dzięki temu uczestnicy mogą zapoznać się z poruszaną tematyką i lepiej przygotować do spotkania, co przekłada się pozytywnie na merytorykę dyskusji.

Przykłady zastosowania:

  • Tego typu warsztat odbył się w Liszkach w ramach konsultacji społecznych dotyczących opracowania MPZP dla sołectw Budzynia i Cholerzyna, a jego celem było zebranie wniosków dotyczących zagospodarowania obu jezior, propozycji rozwiązań komunikacyjnych w sołectwach, lokalizacji terenów pod zabudowę/usługi i terenów. Dopełnieniem warsztatu był spacer badawczy. Więcej o realizacji techniki w Liszkach: https://www.liszki.pl/pro_liszki/zasoby/files/planowanie/ankieta/raport-po-warsztacie.pdf

Opis techniki w oparciu o definicję opracowaną w ramach projektu „Wzmacnianie mechanizmu partycypacji w m.st. Warszawy” współfinansowanego przez Norwegię w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz ze środków budżetu Państwa, realizowanego przez Centrum Komunikacji Społecznej Urzędu m.st. Warszawy.


Warsztaty konsultacyjne

Typ narzędzia: interaktywne

Spotkanie grupowe warsztatowe, którego celem jest wspólne przeanalizowanie kluczowych dla procesu planistycznego kwestii/problemów dotyczących danego terenu. Prace przebiegają w formie pracy grupowej wspartej licznymi metodami aktywizującymi, pozwalającymi uczestnikom na wyrażenie opinii, wspólne określenie priorytetów i wypracowanie możliwych rozwiązań. W warsztatach powinny uczestniczyć reprezentanci różnych środowisk: przedstawiciele samorządu lokalnego, przedsiębiorcy, lokalni liderzy społeczni, członkowie organizacji pozarządowych, przedstawiciele grup mieszkańców, itp. Proces konsultacji w zakresie planowania przestrzeni podczas warsztatów może zostać wzmocniony przez zastosowanie technik rysunkowych, pracy przy mapie czy makiecie, elementów wizualizacji – wyobrażania sobie terenu po jego zagospodarowaniu.

Warto pamiętać:

Istotny jest odpowiedni dobór miejsca i terminu warsztatów (miejsce dostępne, najlepiej na terenie objętym konsultacjami, godziny popołudniowe). W przypadku braku doświadczenia w realizacji tego typu konsultacji warto zdecydować się na zaangażowanie zewnętrznego moderatora, który profesjonalnie poprowadzi warsztaty i zadba o jakość oraz porządek dyskusji. Do dobrych praktyk należy zapewnienie opieki dla dzieci na czas warsztatu, aby rodzice/opiekunowie mogli swobodnie uczestniczyć w dyskusji.

Przykłady zastosowania:

  •  Warsztaty były jedną z technik wykorzystanych podczas konsultacji społecznych do opracowania wielobranżowej koncepcji architektoniczno-urbanistycznej Centrum Lokalnego „Chruściela” w Dzielnicy Rembertów m.st. Warszawy. W trakcie tych konsultacji warsztaty zrealizowano kilkukrotnie, w celu zebrania potrzeb (diagnoza), a także poznania opinii na temat możliwych rozwiązań dla przestrzeni (koncepcja). Uczestnikom do rozwagi poddawano różne możliwe propozycje i rozwiązania dotyczące zarówno funkcji przestrzeni, jak i elementów zagospodarowania, by w rezultacie wypracować koncepcję architektoniczno-urbanistyczną Centrum Lokalnego „Chruściela”. Więcej na temat procesu konsultacji: http://konsultacje.um.warszawa.pl/sites/konsultacje.um.warszawa.pl/files/cl_chrusciela_raport_z_konsultacji.pdf


World Café

Typ narzędzia: interaktywne

Technika World Café (określana też jako Rozmowy w kawiarence) to rodzaj pracy warsztatowej, nastawionej na konwersację prowadzoną przez uczestników. Metoda pozwala w uporządkowany sposób przeprowadzić grupowy proces wymiany opinii i informacji oraz generowania pomysłów dla obszaru, dla którego mają powstać dokumenty planistyczne. Metoda, służąc raczej wymianie pomysłów niż określaniu konkretnych rozwiązań, jest szczególnie przydatna podczas początkowych faz procesu partycypacyjnego – pomaga określić potrzeby i oczekiwania zaangażowanych stron, a także stworzyć sprzyjającą dalszym rozmowom atmosferę. Nazwa techniki odzwierciedla charakter pracy – swobodną „kawiarnianą” atmosferę dyskusji, która odbywa się w mniejszych grupach, przy stolikach.

Dla każdego stolika-stanowiska wyznacza się określony temat dyskusji oraz gospodarza – osobę, która pełni funkcję moderatora i sprawuje pieczę nad przebiegiem rozmowy. Uczestnicy dyskusji zostają podzieleni na mniejsze ok. czteroosobowe zespoły, i siadają przy wyznaczonych stolikach. Po pewnym czasie (ok. 20 minut) osoby biorące udział w dyskusji przenoszą się do innego stolika – przy którym omawiany jest inny temat/aspekt. Gospodarze stolików zostają na swoich miejscach i za każdym razem streszczają nowej grupie osób najważniejsze zagadnienia poruszane w ramach dotychczasowej dyskusji, a następnie kontynuuje się rozmowę „w nowym składzie”. Aby uzyskać bogaty w treść i pomocny w dalszym procesie konsultacyjno-planistycznym materiał powarsztatowy, warto zachęcać uczestników do zapisywania i/lub graficznego przedstawiania swoich pomysłów na kartkach lub papierowych obrusach. Wnioski z konwersacji odbywających się przy poszczególnych stolikach powinny być na koniec omówione na forum plenarnym. Wyniki mogą zostać przedstawione w formie graficznej np. na tablicy, flipcharcie.

Warto pamiętać:

Pomocne będzie przygotowanie krótkiego wprowadzenia na początku spotkania – omawiającego sposób pracy, ale także kluczowe kwestie dla zagadnień, które będą poruszane przy stolikach (np. aspekty prawne, uwarunkowania przestrzenne). Należy zadbać też o odpowiednie zaaranżowanie sali, tak by oddać charakter techniki, a jednocześnie zapewnić komfortowe warunki do pracy (grupy nie zagłuszają się wzajemnie, zachowana płynność przejść między stolikami).

Praktyczne porady i wskazówki dotyczące prowadzenia konsultacji społecznych metodą World Café można znaleźć w materiale opracowanym przez World Café Community Foundation (2008) „Rozmowy w Kawiarence. Przewodnik krok po kroku, jak z rozmowy zrobić narzędzie” (org. World Café presents, A quick reference guide for putting conversations to work…). Prezentacja przygotowana i przetłumaczona na potrzeby bazy dobrych praktyk partycypacji publicznej prowadzonej przez Fundację Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych w ramach projektu „Decydujmy razem” jest dostępna pod adresem: https://partycypacjaobywatelska.pl/wp-content/uploads/2015/11/world_cafe_opis_narzedzia_final.pdf

Przykłady zastosowania:

  • Z techniki skorzystała Trzebinia podczas konsultacji mpzp obszaru Śródmieście-Południe (w ramach pierwszej edycji projektu Szkoła świadomego planowania przestrzennego). Uczestnicy rozmawiali m.in. o funkcjach terenu (w tym funkcjach społecznych, integracyjnych) i estetyce przestrzeni. Więcej o przebiegu spotkania: https://trzebinia.pl/images/MPZP_plany/Nowe_studium_2017/sprawozdanie24.02.2017.pdf
  • Metodą World Café pracowano z młodzieżą florenckiej szkoły średniej w ramach projektu „Rimpiazza” dotyczącego rewitalizacji zabytkowego placu SS. Annunziata we Florencji (2011-2012). Partycypacyjny proces wypracowywania pomysłów przyczynił się do odświeżenia oblicza miejskiego placu. Wspólnie wypracowana wizja przestrzeni została przyjęta i zrealizowana przez władze miasta (wprowadzono m.in. dostęp do otwartego wi-fi, uspokojenie ruchu komunikacji miejskiej, cykliczne kameralne imprezy kulturalne itp.). Więcej na temat projektu: http://partycypacja.fise.org.pl/x/928598

Opis techniki w oparciu o definicję opracowaną w ramach projektu „Wzmacnianie mechanizmu partycypacji
w m.st. Warszawy” współfinansowanego przez Norwegię w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz ze środków budżetu Państwa, realizowanego przez Centrum Komunikacji Społecznej Urzędu m.st. Warszawy.

 

Warsztat plenerowy

Typ narzędzia: interaktywne

ikon_w plenerowy.png

Odmiana klasycznego warsztatu - grupowa praca warsztatowa bezpośrednio w terenie, którego dotyczą konsultacje (terenie objętym sporządzanym dokumentem planistycznym). Pozwala na zebranie potrzeb i oczekiwań mieszkańców w zakresie zagospodarowania terenu, a także na przedstawienie wariantów rozwiązań (np. za pomocą prototypowania) i poznanie opinii na ich temat. Technika sprawdza się zarówno na początku konsultacji (diagnoza potrzeb), jak i na dalszych etapach procesu partycypacyjnego (prezentacja wypracowanych propozycji/ wariantów rozwiązań). Takie rozwiązanie pozwala odnosić się do konkretnych części terenu, jak również umożliwia bieżącą weryfikację składanych pomysłów. Aby zadbać o dynamikę pracy, warto wyznaczyć kilka stanowisk tematycznych (z moderatorami) oraz podzielić uczestników na mniejsze grupy.

Alternatywa, zamiennik, uzupełnienie – jakkolwiek by określać znaczenie warsztatu plenerowego w konsultacjach, zawsze będzie on posiadał wartość dodaną, czy to w zakresie obserwacji obszaru, czy lepszej identyfikacji potrzeb. Większa czytelność propozycji, przestrzenne zobrazowanie założeń projektu, aktywna wymiana spostrzeżeń to tylko wybrane efekty takich konsultacji. Wyjście z budynku ma także symboliczny charakter: wyraża ono otwarcie na ludzi i ich problemy, chęć dojścia do ich źródła. Mimo, iż technika wymaga nieco większego wysiłku i przygotowań oraz zajmuje więcej czasu, to jakość zebranych uwag, spostrzeżeń i obserwacji  odwzajemnia starania organizatorów.

Warto pamiętać:

Warto zaplanować technikę na okres wiosenno-letni, kiedy temperatury sprzyjają aktywnościom na świeżym powietrzu oraz zlokalizować warsztat bezpośrednio w terenie objętym konsultacjami.Należy także pamiętać o opracowaniu planu awaryjnego na wypadek niekorzystnych warunków atmosferycznych (np. zapewnienie sali w pobliżu), jak również o odpowiednim przygotowaniu materiałów warsztatowych, aby można było je swobodnie rozstawić w plenerze. Ponadto wybierając termin warto uwzględnić kalendarz imprez miejskich, aby uniknąć zdublowania się konsultacji z innym wydarzeniem.

Przykłady zastosowania:

  • Technikę przeprowadzono w Oleśnicy podczas konsultacji mpzp w ramach udziału w pierwszej edycji projektu „Szkoła świadomego planowania przestrzennego”. Warsztat zlokalizowany był na terenie osiedla objętego sporządzanym planem miejscowym. Technika została profesjonalnie przygotowana – zapewniono namioty, megafon, atrakcyjne wizualnie materiały (mapy, ilustracje), które dodatkowo przyciągały uwagę przechodniów i zachęcały do włączenia się. Zarówno organizatorzy, jak i uczestnicy podkreślali zadowolenie z przebiegu i efektów warsztatu.
  • Warsztaty plenerowe pn. „Zaprojektuj Błonia” zrealizowano w 2016 r. w Niepołomicach, by wspólnie z mieszkańcami wypracować pomysł na zagospodarowanie terenu w ramach gminnego programu rewitalizacji. Więcej o wydarzeniu: https://vimeo.com/182524488 

 

Sondaż deliberatywny ®

Typ narzędzia: interaktywne

Sondaż deliberatywny to licencjonowana wieloetapowa metoda konsultacji społecznych, której celem jest poznanie rozkładu opinii przy zapewnieniu pełnego dostępu do informacji.

Zapewnienie dostępu do informacji oznacza w tym wypadku przygotowanie materiałów, które prezentują dostępne rozwiązania/ alternatywne scenariusze rozwiązanie wybranego zagadnienia (np. ok. 30 stron tekstu z grafiką lub prezentacja multimedialna). Informacje mają dostarczyć uczestnikom podstawową wiedzę oraz możliwe rozwiązania danej kwestii. Następnie na reprezentatywnej próbie mieszkańców danego terenu, przeprowadzany jest sondaż bazowy (ankieta) dotyczący opracowanych scenariuszy rozwiązań.

Kolejny etap zakłada debatę publiczną, do której zaprasza się część osób uczestniczących wcześniej w ankiecie (ok. 1/3). Uczestnicy debaty z odpowiednim wyprzedzeniem otrzymują wcześniej przygotowane materiały informacyjne. Podczas debaty publicznej stosuje się moderowaną dyskusję grupową, spotkania z ekspertami i lokalnymi władzami, a następnie podczas sesji plenarnej następuje podsumowanie pracy, dyskusja na forum, tajne głosowanie. Wyniki badań są podawane do publicznej wiadomości. W niektórych wypadkach przeprowadza się ponowne badanie sondażowe wśród osób, które brały udział w sondażu bazowym, ale nie uczestniczyły w debacie.

Metoda deliberatywnego ustalenia preferencji opinii publicznej została opracowana przez prof. Jamesa Fishkina. Obecnie jest rozwijana pod jego kierownictwem przez Centrum Demokracji Deliberatywnej (Center for Deliberative Democracy) na Uniwersytecie Stanforda, które dysponuje prawem do stosowania tej konkretnej metody. Sondaż deliberatywny jako metoda konsultacyjna jest stosowany w różnych krajach, ale szczególną popularnością cieszy się w USA. Przykłady zastosowania tej metody w Polsce wiązały się m.in. z poznaniem opinii nt planów wykorzystania przestrzeni miejskiej.

 

Przykłady zastosowania:

  • Metoda sondażu deliberatywnego została po raz pierwszy wykorzystana w Polsce w 2009 r. przy okazji dyskusji o zagospodarowaniu – po zakończeniu mistrzostw EURO 2012 – stadionu „Lecha” w Poznaniu. Więcej informacji o metodzie oraz jej wykorzystaniu w Poznaniu znajduje się w raporcie opracowanym w ramach Projektu Społecznego 2012 dostępnym na stronie:

http://partycypacjaobywatelska.pl/wp-content/uploads/raport__Poznan_SD_2009.pdf

  • Sondaż deliberatywny w kontekście planowania i zmian w przestrzeni miejskiej zastosowano w hrabstwie San Mateo w stanie Kalifornia (USA, 2008 r.). Głównym tematem sondażu była dostępność zasobów mieszkaniowych. Więcej na temat metody i jej efektów: http://participedia.net/en/cases/san-mateo-deliberative-poll

http://threshold2008.org/cmsAdmin/uploads/Threshold2008CountywideAssemblyReport.pdf

 

Opis techniki w oparciu o definicję opracowaną w ramach projektu „Wzmacnianie mechanizmu partycypacji w m.st. Warszawy” współfinansowanego przez Norwegię w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz ze środków budżetu Państwa, realizowanego przez Centrum Komunikacji Społecznej Urzędu m.st. Warszawy.


Future city game

Typ narzędzia: interaktywne

Technika pozwala stworzyć wspólną wizję rozwoju przestrzennego (ale także społecznego, gospodarczego) miasta bądź jego fragmentu, we wczesnym etapie procesu planowania przestrzeni, w tym wypracowywać konkretne rozwiązania przestrzenne i funkcjonalne dla danego miejsca (np. zagospodarowanie placu, ożywienie ulicy).

Future City Game to zazwyczaj trwające dzień/ dwa dni spotkanie, w którym uczestniczą różni interesariusze: mieszkańcy i eksperci np. badacze społeczni, architekci, urzędnicy, przedstawiciele organizacji pozarządowych. W warsztacie bierze udział ok. 25-30 uczestników oraz obserwatorzy. Podczas warsztatów stosuje się formę pracy w grupach, a cały proces jest moderowany przez tzw. mistrza gry. Warsztaty składają się z kilku etapów określanych jako 10 kroków, podczas których dokonuje się wspólnie m.in. analizy problemów globalnych i lokalnych oraz perspektyw miasta (gospodarczych, społecznych, ekologicznych, kulturowych), generowania pomysłów na przyszłość (tworzenie wizji rozwoju), testowania zaproponowanych pomysłów w terenie ze wsparciem ekspertów, prezentacja na forum ostatecznych koncepcji wypracowanych w grupach. Końcowe rozwiązania są oceniane przez graczy i obserwatorów, a po wybraniu najlepszego projektu dyskutuje się o możliwościach i sposobach jego realizacji.

Metodologia Future City Game została opracowana przez British Council ramach projektu „Creative Cities”.

Przykłady zastosowania:

  • Technikę Future City Game wykorzystano do zaplanowania zagospodarowania i ożywienia społecznego ulicy Samborskiej w Warszawie. Więcej o grze i efektach:

http://ftp.wawcity.pl/kultura.php?id=1415

http://www.turystyka24h.pl/turystyczne_otwieramy-najkrotsza-ulice-w-polsce-zapraszamy-1415.html

  • W 2009 roku w Gdańsku odbyły się dwie edycje warsztatów opartych o metodologię „gry
    o miasto przyszłości”. Pierwszej, czerwcowej, edycji towarzyszyło hasło „Kreatywne wejście od podwórka”, a jej uczestnicy próbowali wypracować pomysły na zagospodarowanie podwórek Głównego Miasta Gdańska. Z kolei edycja grudniowa pn. „Zima w mieście, czyli sztuka wyciągania z domowych pieleszy" miała pomóc w wypracowaniu pomysłów
    i projektów zachęcających mieszkańców do uczestnictwa w kulturze. Zwycięski projekt „Gdańsk OdNowa” to interaktywna mapa Gdańska oczami mieszkańców i ważnych dla nich miejsc oraz towarzyszących przestrzeniom historii i narracji. Więcej na temat warsztatów
    w Gdańsku:

http://gdanskcentrum.blogspot.com/2009/10/kreatywne-wejscie-od-podworka.html
http://kultura.trojmiasto.pl/Gdanska-mapa-miejsc-waznych-dla-mieszkancow-n35983.html#tri

http://www.gdanskodnowa.pl/

Opis techniki w oparciu o definicję opracowaną w ramach projektu „Wzmacnianie mechanizmu partycypacji
w m.st. Warszawy” współfinansowanego przez Norwegię w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz ze środków budżetu Państwa, realizowanego przez Centrum Komunikacji Społecznej Urzędu m.st. Warszawy.


Planowanie partycypacyjne

Typ narzędzia: interaktywne

Zastosowanie tej techniki konsultacji społecznych jest szczególnie zasadne, gdy konsultacje dotyczą zmian przestrzenno-funkcjonalnych, a przedmiotem podejmowania decyzji jest kształt fizyczny i program zagospodarowania konkretnej przestrzeni, np.: plan miejscowy, rewitalizacja jakiegoś obszaru, budowa instytucji publicznej (muzeum, jednostka edukacyjna, etc.).

Planowanie partycypacyjne zakłada proces składający się z trzech etapów: analizy środowiskowej, interaktywnego projektowania i wypracowania ostatecznej koncepcji. Pierwszy etap polega na przeprowadzeniu badań społecznych (analiza danych zastanych, ale przede wszystkim badania wywołane – ilościowe i/lub jakościowe), które pozwolą na zdiagnozowanie potrzeb i oczekiwań różnych grup, wstępną analizę zasobów miejsca oraz analizę interesariuszy. Na tym etapie przewiduje się także urbanistyczne prace przygotowawcze (wizja lokalna, zebranie dokumentów, etc.). Drugi etap stanowi rdzeń całego procesu i polega na projektowaniu rozwiązań dla danej przestrzeni w ścisłej współpracy z interesariuszami. W ramach tego etapu realizowane są prace warsztatowe (kilka spotkań), w których uczestniczą przedstawiciele różnych grup – w tym zarówno mieszkańcy, jak i projektanci.  Podczas warsztatów projektowych wypracowywane są wspólne pomysły rozwiązań przestrzennych, a przebieg dyskusji  kontroluje moderator, który pośredniczy między uczestnikami, a także wprowadza do procesu wiedzę zgromadzoną w badaniach (podczas pierwszego etapu). Następnie, na podstawie tych spotkań, architekci z pomocą zespołu badawczego/konsultantów przygotowują różne warianty koncepcji, które są ponownie konsultowane z interesariuszami. Ostatni – trzeci – etap polega na dyskusji nad koncepcjami i podjęciu ostatecznej decyzji co do wyboru propozycji planistycznej - zatwierdzonej przez wszystkie strony (także przez wykonawcę projektu).

Warto pamiętać:

Aby zapewnić jak najwyższą jakość działań, od samego początku procesu warto włączyć wykonawcę projektu/dokumentu planistycznego.

Przykłady zastosowania:

  • Techniką planowania partycypacyjnego posłużono się podczas dyskusji nad sposobem zagospodarowania Parku Opaczewskiego w Warszawie (2010 r.). Urząd Dzielnicy Ochota wspólnie z Centrum Komunikacji Społecznej Urzędu m.st. Warszawy zorganizował konsultacje społeczne poświęcone koncepcji modernizacji parku przy ul. Opaczewskiej, które służyły poznaniu potrzeb i opinii mieszkańców – użytkowników parku. Dzięki temu, możliwa była m.in. weryfikacja i uszczegółowienie opracowanych przez urząd wytycznych do stworzenia koncepcji modernizacji parku, a następnie stworzenie wstępnej koncepcji uwzględniającej te wytyczne. Więcej na temat konsultacji koncepcji modernizacji Parku Opaczewskiego:
    http://konsultacje.um.warszawa.pl/konsultacja/konsultacje-koncepcji-modernizacji-parku-opaczewskiego
  • Technika planowania partycypacyjnego pojawiła się w Polsce w 2007 r. podczas 11 Kongresu PlaNet w ramach przygotowania projektu zagospodarowania. Za jej pomocą stworzono wówczas projekty zagospodarowania wybranych obszarów warszawskiej Pragi Północ i Żoliborza – m.in. Osiedla Cytadela Południowa. Szczegółowo technika oraz sposób jej realizacji zostały opisane w publikacji: „Top Down/Bottom Up 11.Kongres PlaNet Warszawa 2007 Partycypacja Społeczna w kształtowaniu przestrzeni miejskiej w rewitalizacji Pragi Północ i Żoliborza”, dostępnej bezpłatnie w Samorządzie Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej.

 


Planning for Real ™

Typ narzędzia: interaktywne

Technika Planning for Real™służy planowaniu rozwoju społeczności lokalnych, pozwalając na wyartykułowanie przez mieszkańców swoich potrzeb za pomocą dyskusji oraz wizualizacji (makiety). Za jej pomocą można zbierać opinie mieszkańców zarówno w kwestiach małych i lokalnych (np. place zabaw, zagospodarowanie ulicy, skweru), jak i nieco szerszych – planowanie przestrzenne obejmujące rozwój nieco większych obszarów (osiedle, dzielnica, część miasta).

Metoda zakłada pracę w grupie, a kluczowym elementem jest trójwymiarowa makieta – model przestrzenny omawianego obszaru. Z tego względu istotne jest, by techniki Planning for Real nie stosować do rozległych terenów (np. miasta), gdyż trójwymiarowy model staje się wówczas nieczytelny, a proces konsultacji traci na jakości  i skuteczności. Makieta może zostać wykonana wspólnie przez uczestników z materiałów dostarczonych przez organizatorów, ale ze względu na pracochłonność tego procesu bywa także wykonywana wcześniej (np. zaangażowanie uczniów z okolicznej szkoły w proces konsultacji poprzez budowanie makiety lub – wariant bardziej kosztowny – wydruk 3D). Wizualizacja poprzez makietę pozwala użytkownikom przestrzeni zgłosić swoje propozycje i zobaczyć teren w potencjalnym przyszłym zagospodarowaniu. Dzięki temu dochodzi do weryfikacji stanowisk mieszkańców i ekspertów (projektantów), łatwiej jest też osiągnąć porozumienie co do wizji terenu.

Formuła spotkania zależy od założeń organizatora: może być to spotkanie otwarte, może być to seria profilowanych spotkań dedykowana poszczególnym grupom mieszkańców (osobno młodzież, osobno rodzice z dziećmi, osobno seniorzy itp.). Podczas spotkań/spotkania mieszkańcy wraz z ekspertami pracują w jednej dużej grupie i w oparciu o makietę terenu, zgłaszają swoje potrzeby i pomysły dotyczące zagospodarowania obszaru.

Na gotowej makiecie uczestnicy umieszczają karty przedstawiające różne lokalne kwestie, np. dostępna miejska infrastruktura, transport publiczny, dostępne usługi, miejsca spotkań i spędzania czasu wolnego. Część kart jest pustych i to uczestnicy mają je wypełnić w trakcie spotkania –  zapisując na nich kwestie, których wcześniej nie założyli organizatorzy. Idea polega na tym, by kładąc na modelu kartę, wypowiedzieć jednocześnie sugestię dotyczącą rozwiązań/pomysłów związanych z daną kwestią (kartą) i przestrzenią. Uczestnicy powinni mieć możliwość przesuwania/modyfikowania niektórych elementów makiety, tak by jak najlepiej móc zaprezentować swoje pomysły.

Technika konsultacji Planning for Real zostało opracowana przez The Neighbourhood Initiatives Foundation (NIF) i jest opatrzona znakiem ochronnym. Użycie jej wymaga uzyskania zgody NIF.

Warto pamiętać:

Ponieważ jest to technika licencjonowana, kluczowe jest zaangażowanie profesjonalnego moderatora, który posiada licencję na prowadzenie techniki. Ważna jest jakość makiety – należy zadbać, aby była możliwie dokładna, ale też zrozumiała dla uczestników spotkań. Istotne jest określenie z odpowiednim wyprzedzeniem nakładów czasowych i finansowych potrzebnych do przygotowania makiety. Warto także zatroszczyć się o detale, np. praca przy makiecie może okazać się bardziej atrakcyjna i efektywna, jeśli organizatorzy przygotują ruchome elementy – propozycje zagospodarowania, które uczestnicy będą mogli nanosić na makietę.

Przykłady zastosowania:

  • Technikę zrealizowano w Sosnowcu podczas konsultacji mpzp dzielnicy Maczki prowadzonych w ramach pierwszej edycji projektu „Szkoła świadomego planowania przestrzennego”. Dobrym rozwiązaniem zastosowanym w Sosnowcu było zaangażowanie dzieci w przygotowanie makiety, z którą później pracowali dorośli uczestnicy warsztatów.
  • Metodę Planning for Real stosowano wielokrotnie w Wielkiej Brytanii m.in. w 2009 roku podczas opracowywania planu dla osiedla mieszkaniowego Park Wood w Maidstone (hrabstwo Kent). Więcej na temat:
    http://www.planningforreal.org.uk/projects/maidstone-borough-council-creating-a-neighbourhood-action-plan-for-park-wood/

Opis techniki w oparciu o definicję opracowaną w ramach projektu „Wzmacnianie mechanizmu partycypacji w m.st. Warszawy” współfinansowanego przez Norwegię w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz ze środków budżetu Państwa, realizowanego przez Centrum Komunikacji Społecznej Urzędu m.st. Warszawy.


Charrette

Typ narzędzia: interaktywne

Warsztaty urbanistyczne oparte na idei tzw. projektowania otwartego. Technika zakłada intensywne, kilkudniowe sesje warsztatowe z zaangażowanymi interesariuszami, których celem jest wypracowanie i zaprezentowanie wspólnej koncepcji zagospodarowania przestrzeni. Zastosowanie metody Charrette jest szczególnie efektywne w przypadku konsultacji związanych ze zmianą/planowaniem przestrzeni, projektowaniem budynków lub przestrzeni publicznych, tworzeniem planów zagospodarowania przestrzennego.

Konsultacje prowadzone w modelu Charrette  trwają od kilku dni do nawet kilku tygodni, a liczba uczestników spotkań także jest zróżnicowana - od 50 do ponad 100 osób. Co istotne, uczestnicy konsultacji reprezentują różne środowiska (grupy mieszkańców, przedsiębiorcy, organizacje pozarządowe, eksperci), w tym specjalistów w różnych dziedzinach np. architekci, urzędnicy, działacze społeczni, prawnicy.

Proces składa się z kilku etapów. Pierwszy to podzielenie głównego przedmiotu dyskusji na mniejsze tematy, o których w kolejnej fazie rozmawiają poszczególne grupy (etap drugi – praca w grupach). Etap trzeci to praca wspólna, podczas której wszyscy uczestnicy na forum omawiają postępy prac, dzieląc się ze sobą uwagami i sugestiami przydatnymi w kolejnej rundzie pracy w grupach. Cały proces koordynowany jest przez moderatora/moderatorów. W efekcie dyskusji uzyskuje się konkretne propozycje oraz zalecenia dotyczące omawianego zagadnienia związanego z przestrzenią, która ma zostać objęta dokumentem planistycznym.

Warto pamiętać:

Należy zadbać o możliwie szerokie działania informacyjne i promocyjne oraz o koordynację działań rekrutacyjnych. Więcej informacji o metodzie i sposobach jej wykorzystania znajduje się na stronie National Charrette Institute (http://charretteinstitute.org)

Przykłady zastosowania:

  • W 2016 r.  warsztaty Charrette odbyły się w Warszawie jako trzeci etap procesu partycypacyjnego zagospodarowania i użytkowania Pola Mokotowskiego. Raport z warsztatów jest dostępny w publikacji „Jakie Pola Mokotowskie?” http://konsultacje.um.warszawa.pl/sites/konsultacje.um.warszawa.pl/files/raport_pm_final_lq.pdf
  • W Konstancinie-Jeziornie w związku z potrzebą rewitalizacji terenów po dawnej Papierni w 2012 r. przeprowadzono Warsztaty Urbanistyczne Charrette pn. „Zaplanujmy przyszłość terenów po Papierni przy ulicy Mirkowskiej”. W efekcie prac powstała długoterminowa wizja rozwoju zakładająca budowę terenów z częścią handlowo-biznesową i rekreacyjną oraz z nowym centrum, wzbogaconym o plac targowy, pociągająca za sobą zmiany w istniejącym mpzp dla tego terenu. Więcej o tych konsultacjach: http://mau.com.pl/konstancinjeziorna/

Opis techniki w oparciu o definicję opracowaną w ramach projektu „Wzmacnianie mechanizmu partycypacji w m.st. Warszawy” współfinansowanego przez Norwegię w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz ze środków budżetu Państwa, realizowanego przez Centrum Komunikacji Społecznej Urzędu m.st. Warszawy.


Badania w działaniu (ocena partycypacyjna)

Typ narzędzia: interaktywne

Badania w działaniu (action research) to podejście badawcze charakterystyczne m.in. dla antropologii i pedagogiki. To proces oparty na uczestnictwie i zorientowany na pozyskiwanie wiedzy (w tym rozwój samowiedzy), która będzie miała praktyczne zastosowanie dla konkretnych społeczności w konkretnej przestrzeni. Celem tego typu badań jest nie tylko pozyskanie wiedzy/nowej perspektywy na kwestie istotne z punktu widzenia wspólnoty, ale także wytworzenie praktycznych rozwiązań odpowiadających na zdiagnozowane problemy czy potrzeby.

Badania w działaniu z powodzeniem mogą zostać wykorzystane jako jedna z technik konsultacji społecznych dla dokumentów planistycznych. Za ich pomocą można przeprowadzić diagnozę obszaru (poznać zwyczaje, potrzeby i pomysły użytkowników), wypracować wspólną wizję rozwoju czy zebrać propozycje rozwiązań projektowych. Główna zaleta tej metody to fakt, że angażuje ona w proces konsultacji członków lokalnej społeczności, zachęca ich do podejmowania inicjatywy i uczestnictwa w procesie decydowania o najbliższej przestrzeni.

Włączenie do badań w działaniu młodzieży szkolnej – w roli „badaczy” to jedna z popularniejszych i skuteczniejszych form realizacji tej metody. W efekcie zwiększa się wiarygodność pozyskanych informacji i trafność zdiagnozowanych problemów/potrzeb. Konsultacje w takiej formie ułatwiają dotarcie do zróżnicowanych grup mieszkańców. Uczniowie po zapoznaniu się z ideą pracy badacza oraz po przeszkoleniu ankieterskim, stają się przygotowanymi do pracy ankieterami przeprowadzającymi samodzielnie wywiady/ankiety z mieszkańcami terenu (zaczynając od swoich własnych domów, przez sąsiadów, środowisko rówieśnicze, rodzinę etc.). W ten sposób powstaje materiał preferencji mieszkańców dotyczących priorytetów zagospodarowania przestrzennego terenu przygotowany na bazie badań społecznych wykonanych wśród mieszkańców, którego wyniki mogą zostać uwzględniane w projekcie planu/studium.

Warto pamiętać:

Czynnikiem sukcesu jest dobrowolność uczestnictwa – w technikę powinni się włączyć zainteresowane osoby. W przypadku realizacji badań w działaniu przez młodzież szkolną kluczową kwestią jest odpowiednie zaplanowanie harmonogramu techniki, aby nie kolidował z okresami świątecznymi czy feriami szkolnymi, jak również z innymi wydarzeniami szkolnymi i wystawianiem ocen. Technika nie powinna być także zbyt rozciągnięta w czasie, aby zaangażowanie uczniów nie osłabło. Dobrym rozwiązaniem jest przygotowanie dodatkowej zachęty dla uczniów, np. w postaci drobnych upominków, ocen z aktywności w szkole.

Przykłady zastosowania:

  •  Badania w działaniu zrealizowało 11 gmin uczestniczących w pierwszej edycji projektu „Szkoła świadomego planowania przestrzennego”, m.in. Twardogóra, Ustrzyki Dolne, Proszowice, Ryglice, Głogówek czy Szczurowa. Technika okazała się efektywna zarówno pod względem liczby zebranych ankiet, jak i wymiaru edukacyjnego – w większości gmin młodzież stwierdziła, że zwraca większą uwagę na swoje najbliższe otoczenie i chętnie zaangażowałaby się ponownie w takie działania. Ciekawą formą zaaktywizowania młodzieży była także realizacja badań w działaniu w połączeniu z konkursem plastycznym dla uczniów, który pozwala na lepsze zrozumienie map i terenów objętych planem, jak również daje młodzieży możliwość wyrażenia swoich pomysłów (takie rozwiązanie zastosowano w Błażowej, Orzeszu i Zagórzu). Raporty z badań w działaniu: http://ustrzyki-dolne.pl/strona-1767-wyniki_ankiety_przeprowadzonej_przez.htmlhttp://proszowice.pl/asp/pl_start.asp?typ=13&menu=347&sub=245&dzialy=347&akcja=artykul&artykul=2698

 

Spotkania otwarte

Typ narzędzia: interaktywne

Spotkanie otwarte jest jednym z częściej stosowanych narzędzi partycypacyjnych. W spotkaniu mogą wziąć udział wszyscy zainteresowani mieszkańcy, by podzielić się swoimi potrzebami, opiniami, pomysłami związanymi z przestrzenią, która ma zostać objęta dokumentami planistycznymi. Dużą zaletą tej formy konsultacji jest fakt, że pozwala ona na skonfrontowanie perspektyw przedstawicieli różnych grup: mieszkańców, władz, projektantów.   

Podczas spotkania uczestnicy mogą formułować swoje uwagi oraz zadawać pytania przedstawicielom władz bądź ekspertom. Mają też możliwość zgłaszanie wniosków i propozycji zmian do tworzonego planu/studium. Należy także zadbać o czytelny komunikat wyjaśniający uczestnikom charakter spotkania – nie jest to miejsce podejmowania decyzji, ale możliwość zebrania informacji i propozycji, które następnie zostaną skierowane do decydentów.

Warto pamiętać:

Podczas przygotowywania spotkania otwartego warto zadbać o odpowiednie przygotowanie akcji informacyjnej (plakaty, informacje na stronach internetowych i portalach społecznościowych, ulotki), zapewniającej udział zainteresowanych osób. Aby podnieść skuteczność prowadzenia dyskusji, zaleca się udział moderatora, który zadba o przestrzeganie porządku i merytoryki rozmowy oraz będzie łagodził ewentualne kwestie sporne. Ważny jest również optymalny dobór miejsca, w którym ma się odbyć spotkanie, ponieważ od warunków, w jakich przebiega rozmowa, w dużej mierze zależy sukces konsultacji. Dla efektywnego wykorzystania techniki warto rozważyć organizację spotkania otwartego jako wprowadzenia do konsultacji na początku procesu konsultacyjnego, a także jako podsumowania na zakończenie konsultacji.

Przykłady zastosowania:

Technikę zastosowała gmina Ryglice podczas konsultacji SUiKZP realizowanych w ramach pierwszej edycji projektu. „Szkoła świadomego planowania przestrzennego”. Zorganizowano serię spotkań otwartych w siedmiu miejscowościach na terenie gminy, dzięki czemu umożliwiono udział mieszkańcom różnych części gminy. Technika była realizowana pod koniec procesu konsultacyjnego, kiedy posiadano już wstępne propozycje rozwiązań. W spotkaniach uczestniczył przedstawiciel projektanta studium, a dyskusję usystematyzowano w 3 wątki tematyczne, co usprawniło wymianę opinii i zgłaszanie pytań. Przygotowano też materiały pomocnicze (wielkoformatowe mapy), które ułatwiły odnoszenie się do konkretnych terenów/kwestii podczas dyskusji.  

Opis techniki w oparciu o definicję opracowaną w ramach projektu „Wzmacnianie mechanizmu partycypacji w m.st. Warszawy” współfinansowanego przez Norwegię w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz ze środków budżetu Państwa, realizowanego przez Centrum Komunikacji Społecznej Urzędu m.st. Warszawy.


DEMOCS (Deliberative Meetings of Citizens)

To metoda, która ma umożliwić niewielkiej grupie mieszkańców dyskusję na tematy związane z życiem publicznym – a przypadku konsultacji dotyczących planowania przestrzennego – na zapoznanie się i przedyskutowanie wstępnych propozycji rozwiązań funkcjonalno-przestrzennych. Metoda pozwala poznać opinie i oczekiwania mieszkańców odnośnie zmian i rozwoju swojego otoczenia. Wykorzystuje się format gry karcianej: odkrywając poszczególne karty, uczestnicy kompletują informacje dotyczące przedmiotu konsultacji/spotkania i uzyskują obraz sytuacji złożony z różnych punktów widzenia.

Uczestnicy podczas spotkania otrzymują przygotowane wcześniej specjalne karty informacyjne, w związku z tym zdobywają dodatkową wiedzę w zakresie projektowych zmian terenu. Uczestnicy po zapoznaniu się z treścią leżących przed nimi kart wybierają najważniejsze według nich zagadnienia/elementy i uzasadniają swój wybór.  

Spotkania DEMOCS, ze względu na ich informacyjny charakter, stanowią dobry sposób na rozpoczęcie procesu konsultacji, a jednocześnie zachęcają mieszkańców do włączania się w dialog społeczny i podejmowanie decyzji mających realny wpływ na przestrzeń, w której żyją.

Warto pamiętać:

Metoda ta pozwala na osiągnięcie dobrego poziomu komunikacji między uczestnikami, jednak aby podnieść efektywność konsultacji zaleca się zaangażowanie moderatora/facylitatora, który będzie stanowił wsparcie podczas dyskusji.


Spotkania konsultacyjne

Typ narzędzia: interaktywne

Spotkanie konsultacyjne to stosunkowo powszechna, łatwa w realizacji i niedroga metoda konsultacji społecznych. Metoda pozwala na poznanie opinii – wyrażonych wprost przez mieszkańców, ale także wspólne wypracowanie rozwiązań dla bieżących/dalszych decyzji planistycznych.  Spotkania mogą być zarówno dedykowane konkretnej grupie interesariuszy (np. tylko przedsiębiorcom czy tylko przedstawicielom z branży turystycznej) , jak i skierowane do ogółu osób związanych z terenem/tematem konsultacji: mieszkańców/ użytkowników terenu, przedsiębiorców, lokalnych liderów społecznych, organizacji pozarządowych, przedstawicieli grup mieszkańców – gdyż w ten sposób można poznać opinie i poglądy różnych interesariuszy. W spotkaniu uczestniczyć powinni także decydenci (przedstawiciele lokalnych władz).

Ważną rolę w tego rodzaju konsultacjach odgrywają eksperci – to oni moderują przebieg spotkania, prezentują propozycje i rozwiązania planistyczne, które później stanowią przedmiot wspólnej dyskusji, udzielają dodatkowych informacji, odpowiadają na pytania oraz wyjaśniają wątpliwości zgłaszane przez uczestników.

Warto pamiętać:

Zapraszając różne grupy interesariuszy ważne jest, aby miejsce spotkania pozostało neutralne dla wszystkich uczestników. Dobrą praktyką jest też zatrudnienie zewnętrznego moderatora, który prowadzi spotkanie oraz czuwa nad jego przebiegiem. Z kolei organizując spotkanie dla konkretnej grupy interesariuszy, warto do zaproszenia dołączyć materiał informacyjny o terenie czy planowanych wątkach dyskusji, aby uczestnicy mogli lepiej się przygotować do udziału czy chętniej się zaangażować.

Przykłady zastosowania:

  • Spotkania konsultacyjne były jedną z technik wykorzystanych podczas konsultacji dotyczących utworzenia dziennego domu wsparcia dla Powstańców Warszawskich przy ul. Hrubieszowskiej 9. Proces konsultacji rozpoczęły dwa spotkania dedykowane przedstawicielom Powstańców Warszawskich oraz Warszawskiej Rady Seniorów. Ich celem było zebranie potrzeb i oczekiwań dotyczących domu wsparcia dla seniorów-Powstańców, który miał powstać przy ul. Hrubieszowskiej 9. W dyskusji skoncentrowano się wokół następujących zagadnień: pożądane funkcje i usługi/oferta dziennego domu wsparcia, organizacja placówki oraz charakter miejsca. Spotkania odbyły się w formule warsztatowej, a podział na niewielkie grupy stworzył swobodną atmosferę pracy, zapewnił wszystkim uczestnikom możliwość zabrania głosu, a także pozwolił na wyczerpujące i pogłębione podejście do tematu. W ramach procesu zrealizowano także spotkanie konsultacyjne zamykające konsultacje, którego celem było podsumowanie dotychczasowych działań, zaprezentowanie propozycji rozwiązań w zakresie funkcjonowania domu wsparcia oraz zebranie opinii na ich temat. Spotkanie skierowane było do szerszej grupy osób – zarówno warszawskich seniorów, kombatantów i weteranów (m.in. uczestnicy Powstania Warszawskiego, członkowie Światowego Związku Żołnierzy AK), jak i ich rodzin, przedstawicieli instytucji publicznych, społeczników, wolontariuszy, organizacji pozarządowych. Podczas spotkania przeprowadzono ustrukturyzowaną dyskusję na temat przedstawionych wcześniej propozycji rozwiązań przy wykorzystaniu przygotowanych materiałów graficznych (kolorowe wydruki z rzutami poszczególnych kondygnacji przedstawiające funkcjonalności budynku), uczestników dopytywano m.in. o to czy przedstawione rozwiązania spełniają ich potrzeby i oczekiwania, co można by zmienić/zmodyfikować, na co zwracać szczególną uwagę przy tworzeniu domu wsparcia. Proces konsultacji zrealizowało Centrum Doradztwa Strategicznego we współpracy w grupą projektową Winkle. Raport i więcej informacji:
    http://konsultacje.um.warszawa.pl/sites/konsultacje.um.warszawa.pl/files/raport_z_konsultacji_dom_wsparcia_przy_ul._hrubieszowskiej_9_ostateczny.pdf

 

 

Interaktywny model terenu 3D

ikon_3d.png

 

Trójwymiarowy model utworzony z wykorzystaniem odpowiedniego oprogramowania (zgodnie z hasłem: „Dajemy Wam możliwość projektowania w kontekście prawdziwego świata”), który pozwala przedstawić wszystkim interesariuszom atrakcyjną wizualnie, łatwą do zrozumienia propozycję projektu koncepcyjnego, niezależnie od ich znajomości kwestii technicznych. Intuicyjne narzędzia nawigacyjne umożliwiają swobodne badanie zaproponowanego rozwiązania w kontekście istniejącego otoczenia. Zaproponowane rozwiązania można oglądać z różnych perspektyw, a w przypadku propozycji wariantowych – można przechodzić od jednej propozycji projektu do innej i oceniać alternatywne rozwiązania z dowolnego punktu widzenia, co zapewnia cenny wgląd w założenia projektowe. Funkcja interaktywnej edycji projektów pozwala wprowadzać informacje zwrotne uzyskane od interesariuszy, a tym samym ułatwia szybkie podejmowanie decyzji.

Aplikację można wyposażyć w funkcję pozwalające nie tylko na prezentację modelu, ale także na pozostawienie komentarza lub realizację krótkiej ankiety, za pomocą której użytkownicy wypowiadają się na temat konkretnych widoków/propozycji rozwiązań.

Warto pamiętać:

Jest to jedna z bardziej kosztownych metod, jej cena różnicuje się w zależności od wielkości terenu, standardu szczegółowości, zagęszczenia zabudowy, liczby obiektów charakterystycznych itp. Technika jest rekomendowana dla mniejszych powierzchniowo dokumentów planistycznych, zwartych przestrzeni, w których proponuje się istotne zmiany funkcji. Technikę lepiej wykorzystać na  bardziej zaawansowanym etapie konsultacji. Interaktywny model terenu 3D warto wykorzystać podczas innych technik, np. spotkań, warsztatów, wówczas projektanci mogą na bieżąco go modyfikować, wprowadzając  niektóre uwagi czy pomysły uczestników. 

Przykłady zastosowania:

  • Technikę wykorzystano do zwizualizowania konsultowanej zmiany planu zagospodarowania przestrzennego w Gminie Cyców. Aplikacja została wykorzystana w procesie konsultacji projektu nowego Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego. Model trójwymiarowy prezentował koncepcję zagospodarowania wybranych obszarów w Gminie Cyców, które podlegają zmianie w Miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego (MPZP). Wizja zagospodarowania była jedynie propozycją tego jak mogłyby wyglądać nowe obszary. Prezentowane sceny posiadały możliwość porównania planowanych obszarów funkcjonalnych z koncepcją zagospodarowania, aplikacja była wyposażona w funkcję pozwalającą na pozostawienia komentarza. Więcej o aplikacji:
    http://www.arcgis.com/home/item.html?id=2de04cf45f9440b780f230cbd1e682b1

 

 

Konsultacje pisemne

To jedna z najprostszych, ale i jedna z najmniej angażujących metod konsultacji. W określonym przedziale czasowym mieszkańcy mogą składać pisemnie wnioski i uwagi do planu/studium. W celu usprawnienia procesu i łatwiejszej systematyzacji wniosków z przeprowadzonych konsultacji można przygotować formularze ankiety z kilkoma pytaniami do mieszkańców dotyczącymi poszczególnych elementów planu/studium. Formularze powinny być dostępne w Urzędzie Miasta, do pobrania w formie pliku na miejskiej stronie internetowej, mogą być także wyłożone w wybranych miejscach/budynkach w przestrzeni miasta, można je także rozesłać listownie do mieszkańców.  

Warto pamiętać:

Technika powinna być stosowana jako uzupełnienie technik interaktywnych (spotkań, warsztatów itp.), a nie jako samodzielna czy główna forma pozyskiwania opinii w procesie konsultacyjnym. Warto rozważyć organizację techniki na początkowym etapie konsultacji (I etap, przed wyłożeniem dokumentu do publicznego wglądu), aby nie dublowała się z oficjalnymi uwagami składanymi na etapie wyłożenia.

Przykłady zastosowania:

  •  Konsultacje pisemne wykorzystała Oleśnica podczas sporządzania mpzp (w ramach projektu „Szkoła świadomego planowania przestrzennego”). Technika otworzyła cały proces konsultacji i w jej ramach wysłano listy informacyjne do właścicieli nieruchomości z terenu objętego planem (ok. 200 osób). Listy, podpisane przez burmistrza, zawierały informację o rozpoczęciu konsultacji i procedury planistycznej, wyjaśnienie najważniejszych związanych z tym kwestii oraz zapraszały mieszkańców do współpracy – składania wniosków i udziału w kolejnych działaniach, m.in. ankiecie on-line, by wspólnie wypracować najlepsze rozwiązania dla terenu. Okazało się to dobrym sposobem na zaktywizowanie mieszkańców – otrzymano kilkadziesiąt zwrotów, a ponad 100 osób wypełniło ankietę online.

 

 

Konsultacje on-line

Typ narzędzia: internetowe

Ta forma konsultacji ma przede wszystkim charakter informacyjny, jest stosunkowo łatwa do przeprowadzenia, a jej atutem jest także niski koszt. To technika, którą warto realizować przez cały czas trwania procesu konsultacyjnego. Konsultowanie dokumentów planistycznych on-line warto prowadzić nie tylko dla całego planu/studium, ale zwłaszcza dla jego najbardziej istotnych fragmentów – propozycji poszczególnych elementów planu. Konsultowany dokument i/lub jego fragmenty powinny zostać udostępnione w przestrzeni internetowej, tak aby mieszkańcy, którzy chcą wypowiedzieć się na ich temat, mieli wgląd do ich treści. 

Konsultacje on-line mogą zostać przeprowadzone na różne sposoby i przy zastosowaniu różnych narzędzi pomocniczych, pozwalających na zebranie opinii, np. interaktywnego formularza, geodyskusji, sondy zamieszczonej na stronie miejskiej. Tego typu konsultacje mogą być także realizowane poprzez m.in. specjalnie w tym celu utworzoną stronę internetową z forum dyskusyjnym (lub zakładkę/podstronę zamieszczoną na stronie internetowej gminy), media społecznościowe (np. dedykowany profil na Facebooku) czy za pomocą serwisów służących prowadzeniu konsultacji społecznych on-line, np. platformy konsultacyjnej gminy, lokalnej wersji serwisu MamZdanie (www.mamzdanie.org.pl), platformy CyfrowaDemokracja.pl itp.

Warto pamiętać:

Należy pamiętać, aby treści prezentowane w Internecie były rzeczywiście przystępne i przyciągające uwagę, m.in. przyjazna nawigacja strony, atrakcyjna i czytelna grafika. Warto zadbać także o mechanizm zliczający liczbę wejść na stronę/ zakładkę, pozwoli to przynajmniej w pewnym stopniu ocenić frekwencję/społeczne zainteresowanie prezentowanymi materiałami. W przypadku dyskusji na forum, np. prowadzonej z wykorzystaniem platformy konsultacyjnej, należy wyznaczyć osobę, która będzie odpowiedzialna za moderację.

Przykłady zastosowania: 

  • Konsultacje on-line towarzyszyły działaniom „Program rewitalizacji obszaru Starego Miasta i Śródmieścia w Olsztynie”, na forum miejskiej platformy konsultacyjnej zamieszczano wizualizacje rozwiązań projektowych dla kluczowych przestrzeni objętych rewitalizacji, do których mieszkańcy odnosili się w komentarzach.
  • Technikę w pewnym jej wariancie – wykorzystując metodę geodyskusji zastosowano w Poznaniu podczas konsultacji zapisów projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego „Park Kasprowicza”. Więcej na temat przebiegu techniki i jej wynikach:
    http://www.mpu.pl/download/raporty/ParkKasprowicza_Raport.pdf
 

Powrót do góry
 
 
Lider projektu: Partnerzy projektu:
Wiedza Edukacja Rozwój Europejski Fundusz Społeczny DELTA PARTNER Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw Gospodarczych Centrum Doradztwa Strategicznego s.c. D. Bieńkowska, C. Ulasiński, J. Szymańska P.A. Nova
 
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. [Zamknij]